Құқықтық тетіктерді қарастыру: фишинг, вишинг және Қазақстандағы онлайн алаяқтықтың қалыптасып келе жатқан көрінісі

Аңдатпа

Фишинг, вишинг және онлайн алаяқтықтың өзге де түрлері Қазақстан азаматтарына елеулі қатер төндіруде, алайда қолданыстағы заңнамалық және саяси тетіктер бұл барған сайын күрделеніп келе жатқан әдістерге жеткілікті дәрежеде көңіл бөлмейді. Берілген мақалада салыстырмалы құқықтық талдау жүргізіліп, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі, «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» заңы және өзге де тиісті нормативтік-құқықтық актілер қарастырылады. Бұл талдау аталған қылмыстардың заңнамада қалай анықталып, кодификацияланатынын айқындауға бағытталған. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, алаяқтыққа қатысты жалпы ережелер кибералаяқтықтың кейбір қырларын қамтығанымен, фишинг пен вишингке нақты сілтемелер жетіспейді немесе жеткіліксіз қарастырылған. Соның салдарынан құқық қорғау органдары заманауи әлеуметтік инженерия схемаларын дәстүрлі құқықтық нормалар аясында түсіндіруге мәжбүр. Сонымен қатар, Қазақстанның Киберқауіпсіздік тұжырымдамасы (Киберқалқасы) сияқты ұлттық киберқауіпсіздік стратегияларында әлеуметтік инженерияның өсіп келе жатқан қаупі мойындалғанымен, оны нақты болдырмауға арналған мақсатты шаралар жүйесі ұсынылмаған. Мақалада осы олқылықтар киберқылмыстың қарқынды дамып отырған сипаты аясында құқық қолдануда екіұштылық туғызатыны айтылып, қазіргі заңнамадағы басты тетіктер мен түсініксіздіктер атап көрсетіледі. Соның нәтижесінде, кибералаяқтықтың өзгермелі әдістеріне ілесіп отыратын жаңартылған құқықтық базаның қажеттігі нақты дәлелденеді.