Зорлық-зомбылықтың цифрлық нысандары: қоғамды цифрландыру контекстінде онлайн-буллинг, сталкинг және психологиялық зорлық-зомбылыққа қарсы қылмыстық-құқықтық шаралар

Аңдатпа

Мақала қоғамды цифрландыру жағдайында кең таралған зорлық-зомбылықтың жаңа нысандарын – онлайн-буллингті, сталкингті, киберсталкингті және психологиялық зорлық-зомбылықты қылмыстық-құқықтық әрі қылмыстық-процестік тұрғыдан зерттеуге арналған. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының 2022–2026 жылдары қалыптасқан заңнамасын талдау, қолданыстағы құқықтық тетіктердің тиімділігін бағалау және оларды жетілдірудің нақты жолдарын ұсыну. Жұмыстың негізгі бағыттары кәмелетке толмағандар мен ересектерді цифрлық қудалаудан қорғауды, сталкинг үшін жауаптылықты, психологиялық зорлық-зомбылықты құқықтық саралауды, сондай-ақ цифрлық дәлелдемелерді жинау, бекіту және сақтау тәртібін қамтиды. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңызы ұлттық құқықтық реттеудің олқылықтарын анықтап, оларды Ұлыбритания мен Италияның тәжірибесі және халықаралық стандарттар негізінде шешу тетіктерін негіздеуден көрінеді. Зерттеу барысында формальды-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік-құрылымдық және статистикалық әдістер қолданылды. Нәтижесінде кибербуллингтен арнайы қорғаудың негізінен кәмелетке толмағандарға бағытталғаны, ересектерге қатысты қайталанатын цифрлық қудалаудың жеткілікті реттелмегені және электрондық деректердің тұтастығы мен сақтау тізбегіне қойылатын процестік талаптардың нақтыланбағаны анықталды. Автор арнайы әкімшілік құрам енгізуді, жедел соттық қорғау нұсқамаларын қолдануды, цифрлық дәлелдемелердің түпнұсқалығы мен тұтастығын қамтамасыз ететін ведомствоаралық қағидаларды бекітуді және бірыңғай статистикалық жіктеуіш қалыптастыруды ұсынады. Зерттеудің құндылығы цифрлық зорлық-зомбылыққа қарсы қылмыстық-құқықтық, процестік және профилактикалық шараларды өзара байланысты жүйе ретінде қарастыруында.

Ұсынылған қорытындылар заң шығару, сот-тергеу, прокурорлық қадағалау және құқық бұзушылық профилактикасы практикасында пайдаланылуы мүмкін.