Қазақстанның құқықтық жүйесіндегі дауларды шешудің баламалы әдістерінің жүйесі

Аңдатпа

Дауларды баламалы шешу жүйесін және оның мемлекеттің құқықтық жүйесіндегі орнын түсіну осы құқықтық институтты дамытудың маңызды алғышарты болып табылады. Сот жүйесі мен дауларды баламалы шешу жүйесінің өзара ықпал ету үрдісін жандандыру жағдайында дауларды баламалы шешудің тәсілдерін жіктеу және жүйелеу қайта қарауды талап етуі зерттеудің өзектілігін анықтайды. Бұл зерттеудің мақсаты Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесіндегі дауларды баламалы шешу жүйесінің құрылымын өзгертудегі қазіргі заманғы үрдістерді анықтау болды. Салыстырмалы-құқықтық әдісті қолдана отырып, дауларды баламалы шешу жүйесін құрудың қолданыстағы тәсілдері зерттелді, дауларды баламалы шешудің негізгі тәсілдерін сипаттау үшін талдау әдісі қолданылды, логикалық-семантикалық әдіс тұжырымдамалық-санаттық аппаратты нақтылауға мүмкіндік берді, құрылымдық-жүйелік әдіс дауларды баламалы шешу жүйесінің жекелеген құраушыларын зерттеу үшін қолданылды. Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінде дауларды баламалы шешудің барынша кең таралған тәсілдері ұсынылған. Зерттеу көрсеткендей, дауларды шешудің баламалы жүйесі цифрландыру және сот жүйесі мен дауларды шешудің баламалы жүйесінің өзара әсері сияқты заманауи беталыстардың әсерінен құқықтық жүйемен бірге дамиды, бұл олардың қиылысуына және дауларды шешудің гибридті әдістерінің пайда болуына әкеледі. Дауларды баламалы шешу тәсілдерін жүйелеуге қатысты ғылыми көзқарастар, атап айтқанда медиация стильдерінің жіктелуі, сондай-ақ цифрландырудың дауларды баламалы түрде шешу жүйесіне әсері мәселелері қаралды. Дауларды баламалы шешу жүйесінің ұлттық құқықтық жүйеге бірігуін, оны заңнамалық реттеуді және заңнамадағы ықтимал өзгерістерді болжауды бағалаудың негізі ретінде теориялық және белгілі бір құқықтық дау тараптарының қажеттіліктері мен мақсаттарына неғұрлым сәйкес келетін әдістерді анықтау өлшем шарттары тұрғысынан дауларды баламалы түрде шешу жолдарын жүйелеудің тәжірибелік маңыздылығы анықталды. Зерттеу нәтижесінде баламалылықтың кең және тар ұғымы, квази-баламалылық ұғымы ұсынылды және дауларды баламалы шешу тәсілдері жіктелуін кеңейтудің мүмкін нұсқалары анықталды.