Қылмыстық жазаланатын заңсыз аңшылықты анықтау мен оған қарсы тұрудың маусымдық ерекшеліктері
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0
DOI:
https://doi.org/10.32523/2616-6844-2026-155-2-167-182Кілт сөздер:
заңсыз аң аулау, экология, браконьерлік, қылмыстық құқық, статистикалық талдау, маусымдық ерекшеліктер, анықталу, кідірісАңдатпа
Мақалада Қазақстан Республикасында қылмыстық жазаланатын заңсыз аң аулауды анықтау мен оған қарсы іс-қимылдың маусымдық ерекшеліктері зерттеледі. Жұмыстың өзектілігі экологиялық қауіпсіздік мәселелеріне қоғамдық және мемлекеттік қызығушылықтың артуына, сондай-ақ отандық қылмыстық-құқықтық және криминологиялық ғылымда маусымдық фактордың ҚР ҚК 337-бабында көзделген қылмыстарды тіркеу динамикасына әсеріне арналған кешенді зерттеулердің болмауына байланысты. Мәселе мынада, ресми статистика жыл бойына заңсыз аң аулауды анықтаудың айқын біркелкі сипатын көрсетеді, бірақ бұл заңдылық бұрын жүйелі ғылыми талдау алмаған.
Зерттеудің мақсаты қылмыстық жазаланатын заңсыз аңшылықты тіркеу динамикасына маусымдық фактордың әсерін анықтау, сандық бағалау және ғылыми негіздеу, сондай-ақ оны анықтау мен алдын алудың тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстарды әзірлеу болып табылады. Жұмыс 72 күнтізбелік бақылауды қамтитын 2020-2025 жылдардағы ресми статистикалық деректерді талдауға негізделген. Зерттеуде формальды-құқықтық, статистикалық, салыстырмалы-аналитикалық, жүйелік және диалектикалық әдістер, сондай-ақ динамикалық және құрылымдық талдау әдістері қолданылды.
Нәтижелер күзгі-қысқы кезеңде (қазан–ақпан) қылмыстарды тіркеудің тұрақты маусымдық шоғырлануын көрсетті, бұл барлық анықталған фактілердің 73,6%–құрайды, сәуір-маусым айларында жүйелі минимуммен. Бір мезгілде жылдық көрсеткіштердің төмендеу динамикасы (зерттелетін кезеңде 50,93%-ға төмендеу) белгіленді, бұл нақты қылмыстық белсенділіктің де, бақылау іс-шараларының қарқындылығының да кешенді әсерін көрсетеді. Құқық қолдану статистикасы "бұзушылық қарқындылығы" мен «бақылау қарқындылығының» өзара әрекеттесуін көрсететіні расталды.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы басқару факторларын ескере отырып, қылмыстық-құқықтық және статистикалық талдауды біріктіруден тұрады. Практикалық маңыздылығы жедел-профилактикалық іс-шараларды жоспарлау және заңсыз аңшылыққа қарсы іс-қимылдың маусымдық бағдарланған моделін қалыптастыру кезінде алынған тұжырымдарды пайдалану мүмкіндігінен тұрады. Зерттеу экологиялық қылмыстардың криминологиялық сипаттамаларының дамуына ықпал етеді және оларды маусымдық вариация жағдайында анықтау механизмдері туралы түсініктерді кеңейтеді.
