Қазақстан Республикасының банкроттық туралы заңнамасының дуализмі: заңды және жеке тұлғалар төлем қабілетсіздігін құқықтық реттеудің шектелуіҚазақстан Республикасының банкроттық туралы заңнамасының дуализмі: заңды және жеке тұлғалар төлем қабілетсіздігін құқықтық реттеудің шектелуі
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0
DOI:
https://doi.org/10.32523/2616-6844-2026-156-3-62-76Кілт сөздер:
банкроттық, төлем қабілетсіздігі, заңнаманың дуализмі, оңалту, кодификацияАңдатпа
Мақалада Қазақстан Республикасындағы банкроттық туралы заңнаманың дуализмі қарастырылады. Қазіргі уақытта дәрменсіздік институтын реттейтін екі дербес нормативтік құқықтық акт қатар қолданылады, алайда олардың бірыңғай ұғымдық аппараты жоқ әрі құқықтық реттеу тетіктері өзара толық үйлеспейді. Бірінші заң заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің банкроттығын реттесе, екіншісі 2022 жылы азаматтардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы мәселелерін реттеу үшін қабылданды. Мұндай құқықтық бөліну бірыңғай қағидаттардың болмауына, рәсімдердің әртүрлілігіне, жекелеген құқықтық нормаларды қолданудағы қайшылықтарға және құқық қолдану тәжірибесінде қиындықтардың туындауына алып келеді.
Зерттеудің мақсаты – банкроттық туралы заңнаманың дуалистік моделінің құқықтық салдарын анықтау, оның тиімділігін бағалау және шетелдік тәжірибені ескере отырып, ұлттық заңнаманы жетілдірудің негізгі бағыттарын айқындау. Зерттеу барысында салыстырмалы-құқықтық, формальды-заңдық, жүйелік және тарихи-салыстырмалы әдістер қолданылды. Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына, сондай-ақ АҚШ, Германия, Еуропалық Одақ және Ресей Федерациясының дәрменсіздік институтын реттейтін құқықтық тәжірибесіне салыстырмалы талдау жүргізілді.
Шетелдік модельдерді зерттеу екі оқшауланған заңның қатар қолданылуы халықаралық тәжірибеде кең таралған тәсіл еместігін көрсетті. Керісінше, мұндай құқықтық модель елеулі құқықтық олқылықтарды туындатып, құқықтық айқындық деңгейін төмендетеді және екі құқықтық режимнің тоғысқан тұсында тұрған жеке кәсіпкердің құқықтық жағдайын әлсіретеді. Зерттеу нәтижелері негізінде банкроттық институтын реттейтін бірыңғай әрі үйлестірілген құқықтық жүйені қалыптастыру қажеттілігі негізделеді.
Негізгі реформалық бағыт ретінде борышкерлердің барлық санаттарын қамтитын бірыңғай кодификацияланған банкроттық туралы заң қабылдау ұсынылады. Сонымен қатар толық кодификация жүргізілгенге дейін қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу арқылы құқықтық қайшылықтарды азайтып, құқықтық реттеудің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін аралық шаралар ұсынылады.
