Алаяқтық және өзге де құқыққа қайшы әрекеттер жасау кезінде дипфейк материалдарын анықтау үшін жасанды интеллект технологиялары мен басқа да заманауи әдістерді қолдану мүмкіндіктерін бағалау

Аңдатпа

Мақалада алаяқтық пен өзге де құқыққа қайшы әрекеттерде пайдаланылатын дипфейк-материалдарды анықтау үшін жасанды интеллект технологиялары мен заманауи әдістердің мүмкіндіктері бағаланады. Синтетикалық медианың негізгі түрлері сипатталады: бетті ауыстыру, бет-әлпет реэнактменті (мимиканы көшіру), дауысты клондау, толық синтезделген бейнелер және жалған биометриялық құжаттар. Анықтау әдістері салыстырылады: үйірткілі нейрондық желілер (XceptionNet), визуалды трансформерлер, жиіліктік талдау, биологиялық сигналдарды талдау және контенттің шығу тегін криптографиялық растау (C2PA). Зертханалық жағдайда бұл жүйелердің дәлдігі жоғары, бірақ нақты материалдарда ол төмендейді. Себептері – файлдарды шығынмен сығу, жаңа деректерге жалпылау қабілетінің төмендігі және қарсыластық шабуылдарға осалдық. Процестік бөлім Қазақстан Республикасының заңнамасына негізделген. Онда электрондық дәлелдемелердің жол берілетіндігі мен сарапшы және маман рөлдерінің аражігі қарастырылады. Автор автоматты детектордың ықтималдық нәтижесі өз бетінше дәлелдеме бола алмайды деген қорытындыға келеді. Ол үшін сарапшылық түсіндіру, түсіндірілетін ЖИ (XAI) және дәлелдемелерді сақтаудың расталған тізбегі қажет. ҚР ҚК 190-бабын саралаушы белгімен (немесе 54-бапты ауырлататын мән-жаймен) толықтыру, синтетикалық контентті міндетті таңбалау, жаңа сот-сараптамалық әдістемелер, ведомствоаралық үлгілер базасы және банк секторындағы қорғаныс шаралары ұсынылады.